چکیده

قهوه ربوستا (Coffea canephora) یکی از دو گونه اصلی کشت‌شده در جهان است و حدود ۳۰–۴۰٪ تولید جهانی قهوه را شامل می‌شود. این گونه نسبت به شرایط محیطی مقاوم‌تر از قهوه عربیکا (Coffea arabica) بوده و دارای میزان بالاتری از کافئین و ترکیبات فنولی است. مقاله حاضر به بررسی ویژگی‌های زیستی، شیمیایی و کشاورزی ربوستا و جایگاه اقتصادی آن در بازار جهانی می‌پردازد.

مقدمه

قهوه یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی و تجاری در سطح بین‌المللی است. دو گونه‌ی عمده آن، عربیکا و ربوستا، در کشورهای مختلف گرمسیری کشت می‌شوند. در حالی که عربیکا به دلیل طعم ملایم‌تر محبوب‌تر است، ربوستا مزایای خاصی از جمله مقاومت در برابر آفات، تولید بالا و هزینه‌ی کمتر دارد که آن را به گزینه‌ای اقتصادی تبدیل کرده است.

ویژگی‌های گیاه‌شناسی

1- طبقه‌بندی علمی
• نام علمی: Coffea canephora
• خانواده: Rubiaceae
• زادگاه اصلی: آفریقای مرکزی و غربی

2- مورفولوژی

گیاه ربوستا به‌صورت درختچه یا درختی با ارتفاع ۴ تا ۱۰ متر رشد می‌کند. برگ‌ها پهن، براق و سبز تیره هستند. گل‌ها سفید و معطرند و میوه‌ها پس از رسیدن به رنگ قرمز یا ارغوانی درمی‌آیند.

ترکیبات شیمیایی

1- کافئین

میزان کافئین در ربوستا حدود ۲.۲–۲.۷٪ است که تقریباً دو برابر عربیکا (۱.۲–۱.۵٪) می‌باشد. این ترکیب نه تنها باعث تلخی بیشتر طعم ربوستا می‌شود بلکه به مقاومت گیاه در برابر آفات نیز کمک می‌کند.

2- اسیدهای کلروژنیک

ربوستا دارای مقدار بیشتری اسید کلروژنیک (CGA) نسبت به عربیکا است که خاصیت آنتی‌اکسیدانی دارد اما در فرآوری باعث تولید ترکیبات تلخ می‌شود.

شرایط رشد و کشاورزی

1- اقلیم

ربوستا در دمای ۲۲–۳۰ درجه سانتی‌گراد، رطوبت بالا و ارتفاع کمتر از ۸۰۰ متر بهترین رشد را دارد. این گیاه نسبت به عربیکا در برابر گرما، رطوبت بالا و بیماری‌ها مقاوم‌تر است.

2- بهره‌وری

بازدهی ربوستا معمولاً بیشتر از عربیکا است و در هر هکتار می‌توان به‌طور متوسط ۲–۳ تن دانه خشک برداشت کرد.

اقتصاد و بازار

ربوستا سهم زیادی در بازارهای صنعتی دارد، از جمله در تولید قهوه فوری (instant coffee) و اسپرسوهای اقتصادی. کشورهای اصلی تولیدکننده ربوستا شامل ویتنام، برزیل، اندونزی و هند هستند.

نتیجه‌گیری

قهوه ربوستا با وجود داشتن طعمی تلخ‌تر و کمتر مورد پسند ذائقه‌های خاص، نقش مهمی در صنعت قهوه ایفا می‌کند. مقاومت بالا، بازدهی زیاد و هزینه‌ی تولید کمتر، آن را به انتخابی مناسب برای تولید صنعتی قهوه تبدیل کرده است. در عین حال، تحقیقات جدید روی بهبود کیفیت حسی ربوستا با استفاده از روش‌های فرآوری پیشرفته ادامه دارد.